Verdeelde Verlichting

Wie in de Republiek van de achttiende eeuw wilde meepraten met collega's en vrienden, deed er goed aan regelmatig een spectator ter hand te nemen. Als opiniebladen avant la lettre vertegenwoordigen deze deels literaire, deels betogende teksten immers een belangrijk deel van het publieke debat zoals dat in de dagen van de Verlichting in ons land gevoerd werd.Achttiende-eeuwers worstelden veelal met dezelfde problemen als waar men zich tegenwoordig druk over maakt: de verhouding tussen mannen en vrouwen, de relatie tussen hogergeplaatsten en ondergeschikten, de kloof tussen verschillende volkeren, het noodzakelijke evenwicht tussen lichaam en geest. Ook toen was de publieke opinie daarover verdeeld, en de spectator-schijvers speelden daar graag op in. In een doorgaans vlotte stijl hanteerden ze allerlei genres om het gedrag en de mentaliteit van hun medeburgers bij te schaven: fictieve lezersbrieven, zedenkundige betogen, psychologische karakterschetsen, populair-wetenschappelijke verhandelingen, moraliserende gedichten, sentimentele geschiedenissen en allegorische droomvertellingen - geen mogelijkheid bleef onbenut.Of de morele overtuigingskracht van deze auteurs tegen de tijd bestand is geweest, of men iets in de discussies herkent of zich voorlas verbaast over de ingenomen standpunten, is aan de moderne lezer. Wat in ieder geval gebleven is, is het leesplezier dat ook nu nog aan deze cultuurkritische teksten te beleven valt.Dorothée Sturkenboom is historica en schreef een proefschrift over de emotionele cultuur van de specator-schrijvers. Ze is verbonden aan de Universiteit van Californië in Los Angeles.