Staatsvormend geweld

Dit boek, dat op het eerste gezicht een streekgeschiedenis is, behelst een onderzoek I naar de overlevingsstrategieën van de plattelandsbevolking van de frontgebieden tijdens de Opstand. Plaats van handeling is de meierij van Den Bosch. De Gelderse I oorlogen van 1479-1543 vormen het voorspel van de verwoestende eeuw waarin de Nederlanden zich losmaakten van de Spaanse kroon. Daarna wordt tegen de achtergrond van het wordingsproces van de Nederlandse staat - een ingewikkeld complex van religieus, sociaal en politiek gemotiveerde bewegingen - de sociale, economische en politieke geschiedenis van het platteland geschetst tot aan de reductie van I 's-Hertogenbosch in 1629.
Geweld was het voornaamste instrument van het staatsvormingsproces. Het oorlogsgeweld bepaalde gedurende drie generaties in de frontgebieden het dagelijkse leven en genereerde nieuwe vormen van communicatie, recht en bestuur. Waar militair of bureaucratisch geweld werd uitgeoefend, week het recht voor moord, foltering, roof, gevangenschap, verkrachting, vernietiging, vernedering en corruptie door alle oorlogspartijen. Noch het oorlogsrecht, noch de tegenstander, noch de bevolking zelf had verweer daartegen.
Decennialang werd de meierij geteisterd door het oorlogsgeweld, dat de voornaamste I rebellerende gewesten - Holland, Zeeland en Utrecht - tamelijk vroeg in de Opstand hadden weten terug te dringen naar de Maas- en IJssellinies. De demografische en economische schade was immens. De bevolking van de regio had intussen niets te winnen bij de aanslepende oorlog; het waren de Hollandse kooplieden die er baat bij hadden, onder meer doordat zij manu militari de Spanjaarden en Portugezen I konden verdringen uit de Indiën (Azië en Amerika). De finale bevrijding van de Spaanse overheersing luidde voor de meierij een periode in van culturele (religieuze), politieke en economische achterstelling, die anderhalve eeuw duurde.
De gewelddadige staatsvorming wordt beschreven uit de optiek van de dorpsgemeenschap, waarbij Tilburg als centraal voorbeeld wordt opgevoerd. De oorlogvoerende [staten gedroegen zich jegens de plattelandsbevolking als misdaadsyndicaten. Onder meer wordt onderzocht of de ontvolking van de meierij tot 30 procent aan het einde I van de zestiende eeuw kan worden aangemerkt als genocide (in opdracht van Willem van Oranje, Maurits van Nassau en de Staten-Generaal). Een ander thema is de ontwikkeling van de proto-industrie, die met name in de lakennijverheid leidde tot resultaten die gezien de omstandigheden verbazingwekkend waren. En de Staatse bezettingsbureaucratie in de meierij zou een voorbereiding blijken te zijn op een versterking van de staatsmacht, met name op fiscaal en bestuurlijk gebied.